12/02/2008 (394 kişi okudu)

Atlantik'in bu yakasından bakıldığında, ABD'de bu yıl yapılacak son derece ilgi çekici başkanlık seçimine dair çok önemli bir husus söz konusu: Amerikalılar, dünyanın kalanının acil küresel sorunlarla ilgili güvenebileceği ve diğer uluslara Beyaz Saray'ın şu anki felaket sâkininden daha saygılı, akıllıca ve işbirliği ruhuyla yaklaşan bir lider seçmeli. Washington'daki bir değişikliğin Avrupa'da da bir değişiklik gerektireceğini akılda tutmakla birlikte, bu açıdan haberler iyi: Yarışta hâlâ iddiasını sürdüren üç aday da (Hillary Clinton, John McCain ve Barack Obama) bu özelliklere belli bir düzeye kadar sahip. Fakat bu noktada kötü haberler de var: Demokratlar aday belirleme yarışını yetenek ve ustalıkla sürdürmezse, nihai yarışı üç adayın militarist açıdan en ateşli ismi, yani Cumhuriyetçilerin muhtemel adayı McCain'e kaybetme riskine girebilirler. Avrupa böyle bir sonuçla yaşayabilir ve mutlaka yaşayacaktır da -fakat bu en iyi sonuç olmayacaktır.
Transatlantik bir perspektiften, Demokrat aday adaylarından hangisinin nihai adaylığı elde edeceğinden ziyade, bu sürecin Demokrat partiyi zaafa uğratıp Cumhuriyetçilere karşı mücadeleyi köstekleyecek bir bölünmeye yol açmadan yürütülmesi önemli. Clinton'la Obama'nın hâlâ kıran kırana bir mücade yürüttüğü (ve belki de altı ay boyunca bunun böyle sürme ihtimali) göz önüne alınırsa, bu yarışın mümkün olan en az hasarla sonuçlandırılması sadece onlar değil, bizim için de giderek önem kazanıyor. Bu gerçekleşmedikçe Demokratlar arasındaki birlik tehlike altına girebilir. Böyle bir durum da Cumhuriyetçiler haricinde kimsenin çıkarına değil.
Peki bu nasıl başarılabilir? En acısız yol, iki adaydan birinin kalan ön seçimlerde arayı kazanmaya yetecek kadar açması, böylece diğerinin yarıştan çekilerek kazanana partiyi birleştirme şansı vermesi. Şu sıra Obama'nın kazanma ihtimali daha fazla gibi görünüyor. Obama mart başında Ohio ve Texas'ı da kazanırsa, Clinton üzerindeki çekilme baskısı (bir yanıyla da mali baskı) yoğunlaşır. Hafta sonu Virginia'da yaptığı açıklamalarda, en azından bu ihtimali kabul ettiğine dair ipuçları vardı.

1968 tekrar edilmesin
Fakat bu sonucun kaçınılmaz olduğuna dair yarışın şu ana kadarki tarihinde veya sonraki kilit eyaletlerdeki muhtemel oy dağılımlarında bir işaret yok. Clinton hâlâ, Obama'yla haziran başındaki son ön seçimlerde çekişmeyi sürdürebilecek güçte bir aday. Bugüne kadar Clinton'a oy veren Demokrat sayısı, az da olsa Obama'dan fazla. Clinton haziranda hâlâ
yarışta kalmanın yanı sıra, az farkla önde olmaya da devam edebilir. Böyle bir durumda, bütün Demokrat adaylık yarışının kaderi ağustos sonundaki Denver seçimine kalabilir. Birkaç yüz 'süper delegenin' oynacağı rol ve Florida'yla Michigan oylarının eklenip eklenmeyeceğine dair tartışmalar bu durumda kritik hale gelecektir.
Tüm bunların göründüğünden daha az olumsuz olması da muhtemel. McCain de son yıllarda daha muhafazakâr adayları seçen bir Cumhuriyetçi parti karşısında zorluk yaşabilir. Demokratların 2008 seçimini kazanacaklarına dair beklentisinin ağırlığı da, Clinton-Obama yarışının hararetine rağmen partiyi bir arada tutmaya yardım edebilir, zira birçok konuda iki aday arasındaki siyasi ayrımlar çok büyük değil. Ancak (1968'deki gibi) içteki mücadele uzadıkça, Demokratların kasımda daha kötü sonuç alması riski ortadan kalkmıyor. Aradan 40 yıl geçti ve 2008'in Demokratlar, Amerika ve dünya açısından 1968'den daha az hasarla sonuçlanması hayati önem taşıyor. (Başyazı, 11 Şubat 2008)

Başkasını yasaklayarak özgürlük

Murat Belge

12/02/2008 (4746 kişi okudu)

Yavaş yavaş, seçim öncesi gerilim tırmanmasını aratmayacak bir ortama doğru ilerliyoruz. İnsanlar, gene, kendi taraflarında çalan savaş borularından başka bir sese kulak veremeyecek hale geliyor. Geçtiğimiz hafta sonu bazılarımız Ankara'da Kürt sorununun barışçı çözümü üstüne toplanırken, Meclis başörtüsü oylaması için toplanmıştı ve Sıhhiye'de başörtüsünü protesto eden kadın ağırlıklı toplantı ve gösteri vardı.
Özellikle kadınların AKP iktidarından kuşku duymasına bir anlam verebiliyorum. Ama bu kuşkunun da dur durak tanımadan başını alıp olmadık yerlere gittiğini görüyorum. "Siz eğer bugün yaptıklarınızla yarın hepimizi belirli bir kılığa sokacak düzenlemelerin yolunu açtığınızı düşünüyorsanız, meydan boş değil. Sizi uyarmak üzere buradayız; bundan sonra, böyle girişimlere karşı, daha da kalabalıklaşarak burada olacağız!" Bunu söylemek üzere toplanmak ve gösteri yapmak bence çok doğru ve mutlaka olması gereken bir şey. Ama bunu 'Üniversitede başörtüsü yasağı devam etsin' talebine çevirdiğinizde, ortada bir haklılık, bir 'hakkâniyet' kalmıyor. Kendi kılığımı seçme özgürlüğü talebimi, nasıl olur da, başkasına bir kılık yasaklaması talebiyle birleştiririm? Bu nasıl bir 'özgürlük' anlayışı?
Buradan o girift ama artık tanıdık koridorlara giriyoruz: Buna karşı çıkmak gerekiyor; çünkü bu çok daha kapsamlı bir planın ilk adımı vb. Yani arkadan 'kamuda' başı bağlı çalışmak gelecek, öğretimin bütün kademelerinde baş bağlamak gelecek, falan filan.
Bunlar, şu malum 'takiye' kategorisine giren şeyler. İdeolojik alanda güçlü bir araç, 'takiye'... Hiçbir gerçekliği olmadığı da söylenemez. Metafizik her konu gibi ne varlığı ispatlanabilir ne de yokluğu.
Onun için hukuk düzeyinde tamamen geçersiz, abes bir kavramdır. 'Onu öldürdüm, çünkü bir süre sonra beni öldürmek istediğini biliyordum' diye bir hukuki savunma düşünebilir misiniz?
Hukukta abes olmakla birlikte siyasette ve tabii siyasetin (Clausewitz'in teşhisiyle) bir ileri aşaması olan askerlikte, hatta bir 'erdem' sayılır, çünkü 'düşmandan erken davranma' imkânını verir. Türkiye'nin bugünkü durumunda bütün bu düzeyler iç içe geçtiği için, bu kargaşa da normal. 'Yoksa o beni vuracaktı' diye konuşan taraflar oluştuğuna göre, bu mantığın içine başka bir mantık üflemek bayağı güç.
Koşullar güç; bir şeyleri sonuna kadar dayatmaya kararlı çevreler var, bunları biliyoruz ve ne zamandır yazıyoruz. Veli Küçük'le Kemal Kerinçsiz'in içeride olması yetmiyor bir barış ortamının oluşmasına. Bütün güçlüklere rağmen, hükümetin sorunların üstüne gitmekte uyguladığı tarz ve üslup da 'hayranlık verici'! Yakın zamana kadar 'önceliklerimiz arasında değil' denilen başörtüsünün birdenbire ve tek başına gündeme taşınması, aklını 'takiye'yle bozmamış olanların da zihninde şüpheler uyandıracak bir davranış. 'Ne diyordun, ne yapıyorsun? Hangi dediğine inanalım?' Şimdi YÖK vb., yükseköğretim alanında gerçekten demokratik bir ferahlama başlatacak bir şeyler yapma imkânları doğarken, bu 'acul' zamanlamayla, Anayasa ile 'çenealtı'nı bir araya getiren birtakım 'çözüm kerteleri' bulunması karşısında, evet, 'hayranlık verici', 'çok ustaca' gibi sıfatlardan başkası aklıma gelmiyor.

12/02/2008 (1085 kişi okudu)

Türkiye Başbakanı Erdoğan birkaç yıl önce New York'u ziyaret ettiğinde, kızlarının ABD'de eğitim görmeyi seçmesinin kısmen Türk üniversitelerindeki başörtüsü yasağından kaynaklandığını söylemişti. Cumartesi günü, Türkiye meclisi söz konusu yasağın kaldırılması lehinde
oy verdi.
Türk kamu hayatının belki de en tartışmalı meselesi bu ve binlerce laik de protesto için sokaklara döküldü. Tartışmanın kökleri, Mustafa Kemal Atatürk'ün fes, çarşaf ve başörtüsünü pek çok kamu kuruluşunda yasakladığı modern Türkiye'nin kuruluşuna kadar gidiyor. Ordu 1980'deki darbeden sonra
devlet üniversitelerinde türban takılmasına yasak getirdiğinde, bu adımın İslamcıları bastırmak için zaruri olduğunu söylemişti.
Bizim fikrimize göreyse, yasağın kaldırılması Türkiye'nin demokratik olgunluğunun bir göstergesi. Erdoğan'ın İslami köklere sahip partisi AKP, haklı olarak yasağın inanç özgürlüğünü ihlal ettiğini savundu. Anayasayı değiştirip üniversite kampüslerinde başörtüsüne izin vermeye yönelik oylama 411'e karşı 103 oyla geçti ve laik parti MHP'nin de desteğini aldı. Çarşaf yasağıysa sürüyor.
Bununla birlikte, Erdoğan laik demokratların endişelerini dikkate almazsa akılsızlık eder. Başörtüsü, her zaman kadınların dindarlığının bir ifadesinden ibaret değil. Aynı zamanda, siyasal İslam'a boyun eğişin sembolü de olabilir. Burada asıl başa çıkılması gereken mesele, başörtüsü takma özgürlüğünün, örtünmeye yönelik toplumsal bir zorunluluğa dönüşmemesini güvence altına almak. Bazı profesörler, yasağın laik öğrencileri başlarını örtmeleri yönünde arkadaşlarından gelebilecek baskıdan koruduğunu söylüyor. Fakat eğilim diğer yönde gelişiyor. Avrupa İstikrar Girişimi adlı araştırma kuruluşuna göre, sokağa başörtüsüz çıkan Türk kadını sayısı 1999'da yüzde 27'yken, oran 2006'da yüzde 37'ye çıktı.
2002'den beri iktidarda olan AKP, İslamcı köklere sahip bir hükümetin, demokrasi ve serbest piyasayla bir arada var olabileceğini çoktan
göstermiş durumda. Üniversitelerdeki başörtüsü yasağını kaldırmanın,
modern bir Müslüman devlete doğru yeni bir adım teşkil etmesini umuyoruz. (Başyazı, 11 Şubat 2008)

Türkiye ve İspanya

liderliğindeki Medeniyetler

İttifakı projesi, İslam-Batı

ihtilafının çözümünün

Müslümanlara daha fazla

empatiden geçtiğini varsayan

Batı kompleksiyle hareket

ederse kuşkucular haklı çıkar.

Hoşgörü ve inanç

özgürlüğünün karşılıklılı olması

gerektiği vurgulanmalı

12/02/2008 (762 kişi okudu)

Şlomo Ben-Ami 

ABD veya AB etkilenmedi
Gevşek ve biraz kafası karışık bir proje olan Medeniyetler İttifakı, İslam'la Batı arasındaki çatışmanın yarattığı yaraları eğitim, yaşayabilir entegrasyon politikaları ve medyayla daha iyi bilgilendirmeye dayalı diyalog yoluyla sağaltmayı hedefliyor. Fakat büyük küresel aktörler projeye derin kuşkuyla bakıyor; ABD, Rusya ve AB projeden etkilenmişe hiç benzemiyor.
Ne kadar muğlak olursa olsun şurası kesin: Medeniyetler ittifakı fikri, İslami aşırılıkçılığa savaştan daha fazla zarar veremez. Neticede Müslüman dünyanın Batı'yla sorunlarının ve çatışmalarının hiçbiri askeri bir çözüme müsait değil. Dahası hedef Batı'nın kibir politikalarını bir kenara bırakıp Müslüman dünyayla ekonomi, kültür ve bilim gibi alanlarda samimi işbirliği alanı oluşturmasıysa, İttifak tümüyle manasız bir öneri de değil.
Elbette söz konusu fikir, önerilen ittifakın iki parçasının kendi iç meseleleriyle frenleniyor. Batı'da birçokları İslam'ın insan hakları ve Batı'nın özgürlük kavramıyla uyumlu olup olmadığını soruyor.
Yıllardır ülkelerinin modernleşmesi için mücadele eden birçok Müslüman, bugüne dek yükselen radikal İslam dalgasına dişe dokunur bir karşılık bulmayı başarmış değil.
İslam'ın insan haklarıyla uyuşmadığı iddiası, değişemeyecek kadar bağnaz bir medeniyet olduğu düşüncesine dayanıyor. Bu tarihsel bir safsata. Ne de İslam'ın doğası gereği yeniliklere karşı olduğu iddiasının aslı astarı var; zira, Müslüman medeniyeti tarih boyunca bilime ve sanata muazzam katkılarda bulundu. Bugün Batı üniversiteleri neredeyse her alanda, beyin göçünün bir sonucu olarak, önde gelen Arap akademisyenlerle dolu -ki bizzat bu göç İslam dünyasının asırlardır süren gerilemesini yansıtır nitelikte. 2005'te Arap dünyasına mensup 17 ülke bir arada toplam 13 bin 444 bilimsel yayın yaptı, aynı yıl sadece Harvard Üniversitesi'nin yayın miktarı 15 bin 455'ti.
Bununla birlikte aklın düşmanlarını Batı'da da bulmak mümkün. Sadece Müslüman dünyada değil, Batı medeniyetinin, Hıristiyan Avrupa'nın ve Evanjelist Amerika'nın merkezinde birçok insanın laik politikalardan düş kırıklığına uğrayıp yüzünü dine döndüğü bir çağda yaşıyoruz. Mesihçi fanatiklerin ve dinci milliyetçilerin bizzat demokratik kuruluşların meşruiyetini sorgulayan bir siyasi teolojiyi benimsediği Yahudi İsrail devleti de bu fenomenden muaf değil.
İslam'ın mevcut krizi doğasından kaynaklanmıyor olabilir, fakat durumu vahim bir çıkmazda.
Soru şu: Müslümanlar Ayetullah Humeyni'nin 'İslam siyasettir ya da hiçbir şey değildir' vecizesinin yanlış olduğunu, İslam'ın bir yönetim biçimi değil bir din olduğunu ve Hıristiyan dünyadaki gibi, Sezar'ın ve Tanrı'nın yerinin ayrı olduğunu kabul etmeye hazır mı? Müslüman dünyada reformu kucaklamak isteyenleri harekete geçiren şey, teokrasinin insanlığın ilerleyişine hiçbir zaman hizmet etmediği kanaati olmalı.
Elbette Medeniyetler İttifakı, ahlaki göreceliliği savunarak farklılıkları ortadan kaldırmaya kalkışmamalı. Eğer bu proje çözümün basitçe Müslümanların acısına yönelik daha fazla empatiden geçtiğini varsayan bir Batılı suçluluk kompleksiyle hareket ederse, kuşkucular haklı çıkacak demektir. Medeniyetler İttifakı'nın başarı şansı olması için, vurgu karşılıklılık ilkesi üzerine yapılmalı. Hoşgörü ve inanç özgürlüğü karşılıklı olmalı. İslam'ın anlaşmadaki rolü, insan hakları ve sivil özgürlüklerin garanti altına alınmasını, kadınların statüsünün iyileştirilmesini ve İslam dünyasındaki demografik patlamadan kaynaklanan gerçekçi politikaları içermeli.

Tek suçlu Filistin sorunu değil
Bazıları her zamanki gibi, İslam'la Batı arasındaki sorunların kökeninde Arap-İsrail ihtilafının yattığını ve Filistinlilerin acısını dindirmenin ilişkileri yumuşatmaya büyük katkı yapacağını öne sürecektir. Fakat Araplar ve Müslümanlar, geri kalmalarının suçunu İsrail-Filistin çatışmasına yükleyerek kendilerini kandırmaktan vazgeçmeli.
Irak'taki Amerikan işgalinin sona erdirilmesi ve Arap-İsrail barışının yapılması faydalı olur fakat her derdi de çözemezler. Sefaleti, cehaleti ve yolsuzluğu ortadan kaldırma mücadelesi, yanı sıra İslam'ın bilimi kucaklaması, Ortadoğu barış sürecinin sonuçlarına bağlı değil.

(Lübnan'da İngilizce yayımlanan gazete, eski İsrail dışişleri bakanı, Toledo Uluslararası Barış Merkezi'nde çalışıyor, 9 Şubat 2008)